Skip to content

Büyükada

İstanbul Adaları’nın en büyüğü Büyükada’dır. Yüzölçümü 5,4 kilometrekaredir. Maltepe sahiline uzaklığı ise 2300 metredir. Adalar’da, biri güneyde diğeri kuzeyde olmak üzere iki tepe bulunur. Güneydeki tepe, 203 metre yükseklikteki Yücetepe’dir. Kuzeyde ise İsa Tepesi bulunmaktadır. Seyahatnamelerden ve tarihî olaylardan anlaşıldığı kadarıyla Büyükada, Bizans döneminde de, Osmanlı döneminde de hep meskûn kalmıştır.

19. yüzyılın ilk yarısında 3 bin kadar olduğu tahmin edilen Büyükada’nın nüfusu, Adalar’a vapur işlemeye başladıktan sonra artmış, 20. yüzyıl başlarında 5 bini aşmıştır. Adanın nüfusu bugün (2025 nüfus sayımına göre) 9 bin civarındadır. Ancak ada, yazları günübirlik ziyaretler ve yazlığa gelenler nedeniyle, mevcut nüfusun iki üç katına ulaşmaktadır.

19. yüzyıl ortalarında Büyükada’yı anlatan yabancılar, akşamüstleri iskele çevresindeki şıklığı, zarafeti, sahildeki gezintileri ballandıra ballandıra anlatırlar. 20. yüzyılın ilk çeyreği boyunca Rumların ağırlık taşıdığı ada halkına ve yazlıkçı gayrimüslimlere ek olarak Osmanlı aydın ve yazarlarının da önemli bir bölümü Büyükada’nın güzelliklerini ve toplumsal atmosferini paylaşmışlardır.  

1.Dünya Savaşı ve Cumhuriyet sonrasında, Rum halkını kaybeden Büyükada’daki canlılık, 1930’lara kadar büyük ölçüde kaybolmuştur. Ancak 1940’lı yıllara doğru, Cumhuriyet dönemi devlet ileri gelenlerinin ve yüksek bürokrasinin, varlıklı kesimlerin rağbet ettiği bir sayfiye yeri olma özelliğini yeniden kazanmıştır. Büyükada, bu dönemde yeni köşklerle, özenli ve zevkli yapılarla süslenmiş, İstanbul halkının günlük gezinti yerlerinin de başında yer almıştır.

Adanın kuzey-güney doğrultusuna dik olarak uzanan Dilburnu’nun yanındaki Yörükali ve Nizam Plajları, Lunapark, Âşıklar, Viranbağ kır gazinoları ve koruluklar, Büyükada’nın başlıca eğlence alanlarını oluşturur. Ada turlarında iki seçenek vardır: biri iskele civarından başlayıp adanın tüm çevresini dolaşan büyük tur, diğeri ise Araba Meydanı’ndan başlayıp Dilburnu’na, ardından Âşıklar Kır Gazinosu ve Lunapark üzerinden Maden’e geçip başlangıç noktasına dönen küçük turdur. Bunun yanı sıra, Lunapark Meydanı’nda süslü eşeklerle yapılan geziler de Büyükada ziyaretlerinin popüler etkinlikleri arasında yer alırdı.

Adanın en yüksek tepesinde Aya Yorgi Kilisesi ve Manastırı bulunmaktadır. Buradaki ilk yapı miladî 6. Yüzyılda (MS 500–599) inşa edilmiştir. Bu mevkide birçok kilise ve manastırın kalıntıları da vardır. Bunlardan bazıları bugüne kadar ulaşmış, bazıları yıkıntı olarak kalmıştır. İsa Tepesi’nde ise Hristos Kilisesi ve Manastırı bulunmaktadır. Kumsal semtindeki Ayios Dimitrios Kilisesi de adanın önemli dinî yapılarındandır. Adadaki Ortodoks Cemaati, büyük ayinlerini burada yapar.

Büyükada’da bulunan 5 camiden mimari bakımdan en dikkat çekeni, II. Abdülhamid tarafından yaptırılan Hamidiye Camii’dir. Mimari açıdan Batı etkisinde inşa edilmiş bulunan bu cami, Hamidiye Camii Sokağı’nda bulunmaktadır.